Miliony na autobusy. Ile gminy powiatu ząbkowickiego wydają na komunikację?

zdjęcie ilustracyjne fot.: mp

3,5 mln zł w Ząbkowicach Śląskich i Ziębicach, a przeszło milion w Stoszowicach i Złotym Stoku. Tyle rocznie kosztuje utrzymanie komunikacji autobusowej.

Gminne autobusy stały się dla wielu mieszkańców ważnym sposobem dojazdu do pracy, szkoły, lekarza czy urzędu. Ich funkcjonowanie wiąże się jednak ze sporymi wydatkami. Samorządy muszą organizować przewozy, zawierać umowy z operatorami i zapewniać środki na pokrycie kosztów.

Sporą część tych wydatków pokrywają dopłaty z budżetu państwa w ramach Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych (FRPA). Wsparcie to ma kluczowe znaczenie dla utrzymania lokalnych połączeń, ale nie zwalnia gmin z konieczności angażowania własnych pieniędzy. I to nie małych.

Sprawdziliśmy, ile na komunikację wydają cztery samorządy powiatu ząbkowickiego, jaką część kosztów pokrywają pieniądze z zewnątrz, a także co mówią włodarze na temat komunikacji powiatowej i ewentualnych zmian systemu finansowania.

Gmina Ząbkowice Śląskie:

W przypadku gminy Ząbkowice Śląskie tegoroczny koszt funkcjonowania Ząbkowickiej Komunikacji Publicznej wynosi około 3.5 mln zł. W ramach Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych gmina otrzymała dofinansowanie w kwocie 2 096 052,00 zł. Środki te stanowią blisko 60 proc. całości kosztów funkcjonowania. Pozostałe ok. 40 proc. to pieniądze, które na utrzymanie komunikacji zapewnia gmina z własnego budżetu (około 1.4 mln zł), a także symbolicznej dotacji w wysokości niespełna 60 tys. zł z budżetu Powiatu Ząbkowickiego i innych, pobocznych źródeł. Z własnych środków samorząd na komunikację tylko w tym roku przeznaczy około 1.5 mln zł.

Gmina Ziębice:

Podobnie wyglądają proporcje w gminie Ziębice. W 2024 roku obsługa Ziębickiej Komunikacji Autobusowej kosztowała blisko 2.2 mln zł (przy dofinansowaniu z FRPA na poziomie 1.22 mln zł), w 2025 roku było to ponad 3 mln zł (przy dofinansowaniu z FRPA w kwocie 1.81 mln zł), a do 31 sierpnia bieżącego roku ponad 1.96 mln zł (przy dofinansowaniu z FRPA na dzień 31. sierpnia w kwocie 1.27 mln zł). Tegoroczne utrzymanie ZKA ma zamknąć się w kwocie niespełna 3.5 mln zł, przy  około 1.9 mln zł wsparcia z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych. Do tego dochodzą również rekompensaty, dochód ze sprzedaży biletów i dotacje (m.in. z Powiatu Ząbkowickiego), co oznacza, że samorząd z własnych środków do komunikacji dorzuci w granicach 1.43 mln zł.

Gmina Stoszowice:

W Gminie Stoszowice komunikacja autobusowa funkcjonuje od 1 września 2024 roku. W pierwszych czterech miesiącach jej organizacja kosztowała blisko 469 tys. zł, przy dofinansowaniu z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych na poziomie ponad 261 tys. zł. W 2025 roku koszt funkcjonowania Stoszowickiej Komunikacji Autobusowej (SKA) wyniósł ponad 1,41 mln zł. Gmina otrzymała wówczas 737 tys. zł z FRPA oraz około 60 tys. zł dotacji z budżetu Powiatu Ząbkowickiego. Łącznie środki zewnętrzne wyniosły około 800 tys. zł, a wkład własny samorządu ponad 600 tys. zł. W 2026 roku, według prognoz, utrzymanie SKA będzie kosztować około 1,35 mln zł. Do 16 października wydatki wyniosły blisko 869 tys. zł. Przyznane dofinansowanie z FRPA na cały rok to niemal 806 tys. zł. Po doliczeniu niespełna 60 tys. zł dotacji powiatowej łączne wsparcie zewnętrzne wyniesie około 865 tys. zł, a wkład własny gminy to ponad 480 tys. zł.

Gmina Złoty Stok:

W 2025 roku koszt organizacji publicznego transportu zbiorowego dla Gminy Złoty Stok wraz z zakupem biletów miesięcznych dla uczniów i dopłatą dla Gminy Kamieniec Ząbkowicki za linię 111, która kursuje także po terenie Gminy Złoty Stok wyniósł ponad 1.3 mln zł. Zakłada się, że na koniec 2026 roku będzie to kwota prawie 1.28 mln zł.

Samorząd na funkcjonowanie komunikacji otrzymał dopłatę z FRPA, dotację od Powiatu Ząbkowickiego oraz od Gminy Kamieniec Ząbkowicki za linię 110, która zapewnia transport także mieszkańcom tej gminy na dworzec PKP w Kamieńcu Ząbkowickim i do Ząbkowic Śląskich. W 2025 roku łącznie gmina Złoty Stok otrzymała blisko 700 tys. zł środków zewnętrznych, a w 2026 roku planuje się, że będzie to ponad 770 tys. zł. Ostateczny koszt funkcjonowania komunikacji (różnica pomiędzy kosztami a otrzymanymi środkami) stricte z budżetu gminy wyniósł więc w 2025 roku ok. 600 tys. zł, a w 2026 roku wyniesie ponad 500 tys. zł.

Gminy chcą wspólnej komunikacji i oczekują ruchu ze strony powiatu

Czy transport publiczny w powiecie ząbkowickim będzie w przyszłości organizowany wspólnie przez samorządy i Powiat? Ząbkowice Śląskie, Złoty Stok i Ziębice deklarują zainteresowanie utworzeniem związku powiatowo-gminnego. Wskazują na potrzebę skoordynowania połączeń, zabezpieczenia finansowania i ograniczenia ryzyka, jakie mogą przynieść przyszłe zmiany przepisów. W ich stanowiskach powtarza się jednak jeden wątek: do dalszych rozmów potrzebna jest inicjatywa starostwa. Starosta Roman Fester na jednej z sesji oznajmił, że takowa ze strony Powiatu Ząbkowickiego jest. Czas jednak mija, a konkretów nie ma.

Obecnie każda z gmin organizujących własny transport musi samodzielnie planować siatkę połączeń, zabiegać o dofinansowanie i mierzyć się z kosztami funkcjonowania komunikacji. Choć systemy te pozwalają zapewnić mieszkańcom dojazdy do szkół, pracy czy większych miejscowości, ich odrębne funkcjonowanie nie rozwiązuje wszystkich problemów, generując przy okazji te, których można byłoby uniknąć przy utworzeniu związku powiatowo-gminnego.

Samorządy zwracają również uwagę na niepewność dotyczącą przyszłych zasad finansowania przewozów autobusowych. Projekt zmian w ustawie zakładał preferowanie związków powiatowo-gminnych przy przyznawaniu środków z Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych, pozostawiając samodzielne gminy w dalszej kolejności. Weto prezydenta zatrzymało te przepisy, ale, jak mówią samorządowcy, nie oznacza to, że można przestać myśleć o zmianach w organizacji transportu.

- Gmina Ząbkowice Śląskie jest zainteresowana przystąpieniem do takiej struktury. Deklarujemy gotowość do podjęcia partnerskiej współpracy z Powiatem oraz sąsiednimi gminami w celu powołania wspólnego związku powiatowo-gminnego. Wyrażamy pełną gotowość i zainteresowanie przystąpieniem do związku w celu wspólnego pozyskiwania funduszy na transport. Liczymy na inicjatywę starostwa w celu rozpoczęcia tego procesu - mówi Sebastian Biegun z Urzędu Miejskiego w Ząbkowicach Śląskich.

Zapytany o to, czy czy widzi ryzyko, że obecny model finansowania komunikacji gminnej może być problemem, jeżeli w przyszłości zmienią się zasady przyznawania dopłat, odpowiada, że ewentualne ograniczenie dopłat rodzi poważne ryzyko finansowe. Brak wsparcia ze środków zewnętrznych przełożyłby się bezpośrednio na konieczność zmniejszenia liczby realizowanych kursów, a zredukowanie siatki połączeń wpłynęłoby negatywnie na mieszkańców i nasiliłoby problem wykluczenia komunikacyjnego w regionie.

Szeroko do sprawy odniosła się Grażyna Orczyk - burmistrz Złotego Stoku. W jej ocenie projektowane na szczeblu rządowym zmiany od początku budziły poważne obawy, szczególnie w kontekście możliwości dalszego samodzielnego organizowania komunikacji przez mniejsze gminy.

Burmistrz zwraca uwagę, że przesunięcie samodzielnych gmin na dalsze miejsce w kolejności przyznawania dopłat mogłoby oznaczać istotny wzrost kosztów organizacji transportu. Dla niewielkich samorządów byłoby to szczególnie trudne do udźwignięcia.

Grażyna Orczyk uważa, że weto prezydenta nie rozwiązało problemu, a jedynie odsunęło w czasie konieczność zmierzenia się ze zmianami. Jej zdaniem kierunek reform zmierzających do powierzenia organizacji transportu powiatowi lub związkowi powiatowo-gminnemu jest zasadny, ale przyjęte rozwiązania nie powinny dyskryminować finansowo żadnego z samorządów.

Burmistrz przypomina również, że rozmowy ze starostą na temat powołania wspólnej struktury były prowadzone już wcześniej. Jak ocenia, nie przyniosły jednak realnych działań ze strony powiatu.

– Organizacja transportu międzygminnego to zadanie powiatu, które, wobec bezczynności władz powiatu ząbkowickiego i wykluczenia komunikacyjnego ogromnej liczby mieszkańców powiatu, wzięły na siebie gminy – wskazuje Grażyna Orczyk.

Złoty Stok nadal aktywnie zabiega o powołanie związku. W ocenie burmistrz pozwoliłoby to nie tylko zabezpieczyć już istniejące połączenia, ale również stworzyć spójny system obejmujący cały powiat. Chodzi m.in. o lepsze planowanie tras, koordynację rozkładów jazdy i ograniczenie dublowania kursów.

Do utworzenia wspólnej struktury pozytywnie nastawiony jest również burmistrz Ziębic Mariusz Szpilarewicz. Zwraca jednak uwagę, że związek powiatowo-gminny nie musi od razu przejmować całej organizacji komunikacji od poszczególnych samorządów.

W jego ocenie zakres kompetencji można dostosowywać do aktualnych potrzeb i sytuacji prawnej. Wspólna struktura mogłaby odpowiadać za całość przewozów, przejąć tylko ich część albo zajmować się przede wszystkim koordynacją połączeń, wspólnym systemem informacji pasażerskiej, finansowaniem i organizacją zamówień publicznych.

– Jesteśmy za związkiem, który uwzględniałby indywidualne sytuacje każdej z gmin – podkreśla Mariusz Szpilarewicz.

Burmistrz zwraca uwagę, że jednym z najsłabszych elementów obecnego systemu są połączenia międzygminne. Do Urzędu Miejskiego w Ziębicach trafiają wnioski mieszkańców innych samorządów dotyczące uruchomienia dodatkowych linii, m.in. umożliwiających dojazd do szkół ponadpodstawowych w Ziębicach. Takie potrzeby dotyczą między innymi mieszkańców Ciepłowód, Kamiennika, Przeworna czy Paczkowa.

Zdaniem burmistrza właśnie takimi zadaniami mógłby zająć się wspólny organizator, finansowany również z budżetu powiatu. Związek przyniósłby korzyści nie tylko w zakresie pozyskiwania dopłat, ale także planowania komunikacji w skali wykraczającej poza granice pojedynczych gmin.

Szpilarewicz podkreśla przy tym, że mimo zawetowania ustawy nie należy odkładać prac nad nowym modelem transportu. Skoro rząd zapowiada powrót do zmian w przepisach, samorządy powinny przygotować się na różne scenariusze.

Wspólny kierunek, ale kto wykona pierwszy ruch?

Stanowiska trzech gmin pokazują, że pomimo różnic w podejściu do szczegółów organizacyjnych, kierunek jest podobny. Ząbkowice Śląskie, Złoty Stok i Ziębice widzą sens w powołaniu związku powiatowo-gminnego. Każdy z samorządów dostrzega również ryzyko związane z uzależnieniem obecnych systemów od zewnętrznych dopłat.

Wspólnym mianownikiem jest potrzeba stworzenia komunikacji, która nie kończy się na granicy jednej gminy. Samorządy deklarują gotowość do rozmów, wskazują możliwe korzyści i oczekują na wypracowanie wspólnej koncepcji. Czy tym razem deklaracje przełożą się na konkretne decyzje, czy też każda gmina wciąż będzie rozwijać komunikację na własną rękę, o ile będzie ją na to stać?

Do tematu będziemy wracać.

em24.pl